انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری نزدیک می شود و اذهان سرد نخبگان و نسل جوان را با حضور خود گرم می کند. برخلاف دوره های قبل ، این گرمی حاصل تعمق و تلاش متفکران برای نمایاندن شایستگی کاندیداهای ریاست جمهوری نیست بلکه آنچه بیشتر از هرچیز مورد پرسش واقع شده است اصل حضور و مشارکت در فرآیند انتخابات است.

ریشه این دیدگاه برخاسته از این برداشت است که علت اصلی ناکامی جنبش اصلاحات مقاومت نظام سیاسی در برابر مطالبات مردم و ناتوانی رژیم حقوقی در تحقق خواسته های مردم است.

از نظر طرفداران این نظریه راهکار خروج از بن بست فوق طرح اصلاحات ساختار شکن می باشد که نمونه ای از  آن بیانیه درخواست رفراندوم ( موسوم به شصت میلیون دات کام ) است که توسط  تعدادی از فعالین جنبش دانشجویی تهیه گردیده بود. اما ، عدم استقبال از طرف مردم – حتی ایرانیان خارج کشور – نشان داد حتی ارائه شعارهای افراطی در حد تقاضای تغییر نظام فعلی مورد استقبال عمومی قرار نمی گیرد . اما علت این بی توجهی عمومی  چیست ؟

اگر مقاومت نظام سیاسی را می توان به عنوان فاکتور مهمی برای این بی اعتمادی عمومی به عرصه سیاسی در نظر گرفت . می توان فاکتور " فقدان واقع گرایی سیاسی " را در تحلیل ها و راهکارهای  سیاسی ارائه شده توسط اصلاح طلبان بدان اضافه کرد.

"واقع گرایی " گمشده ی عرصه سیاست در ایران است. کنش گران سیاسی با ایدئولوژی های متفاوتی وارد عرصه سیاست می شوند و به فعالیت در حوزه عمومی می پردازند . اما ، وجه ممیزه انسان مدرن ، واقع گرایی سیاسی می باشد. واقع گرایی سیاسی ایدئولوژیی برای نفی  ایدئولوژی  است .

 جهان معاصر با اندیشه ماکیاولی ، واقع گرایی سیاسی را تجربه کرد. از دیدگاه ماکیاولی « چون در همه امور انسانی بدقت می نگریم می بینیم که هیچ گاه نمی توان شری را از میان برد  بی آنکه شری دیگر جای آن را بگیرد »[1] لذا هرگزینه مبتنی بر شری است و ما د رانتخاب راه حل ها باید گزینه ای را انتخاب کنیم که شر کمتری دارد.

سیاستمدار واقع گرا ، به گزینه های پیش رو همچون نمونه آرمانی یا گزینه هایی که ما را به جامعه ایده آل رهنمون خواهند ساخت نظر نمی افکند. اما با توجه به عملکرد تمامی اصلاح طلبان عکس این قضیه دیده می شود.

همه دوستان طرفدار فرآیندهای اصلاحی در درون حاکمیت و طرفدار خروج از حاکمیت ،چنان با حرارت و تعصب از راهکارهای خود دفاع می کنند که گویی در حال گزارش حقیقتی ازلی می باشند.

هنوز این گفتار تئوریسین های اصلاحات که اصلاحات برگشت ناپذیر است در گوش ما طنین
می افکند. اما امروز ما شاهدیم که  نه تنها جنبش اصلاحات از حرکت رو به جلو وامانده بلکه نگرانی
فزاینده ای از بازگشت اقتدار گرایی اذهان ما را آشفته کرده است.

یا عباس عبدی گمان می کرد با طرح نظریه خروج از حاکمیت به سادگی و با تاکید صرف بر ناکامی جنبش اصلاحات می تواند نخبگان سیاسی و مردم را با پروژه خروج از حاکمیت همراه سازد اما وی غافل بود که شرکت درانتخابات که سمبل مشارکت مثبت مردم در فضای سیاسی است در اثر برگزاری تعداد زیادی انتخابات در 25 ساله اخیر – که تعدادی از آنها در لحظات حساس سیاسی در این کشور برگزار گردید و اثرات روانی عمیق بر روح و جسم ما داشته است - به یک سنت سیاسی جدی در فرهنگ سیاسی مردم و نخبگان تبدیل شده است که به سادگی و حتی به صرف شکست جنبش دوم خرداد قابل خدشه نیست.

به نحوی که می توان گفت انتخابات به اسطوره ای سیاسی تبدیل گشته است که مردم مشارکت در عرصه عمومی را با آن معنا و تفسیر می کنند و معنای مشارکت را در آن می یابند. شکستن این اسطوره سیاسی نیازمند گذر از نسل فعلی و جانشینی نسلی است که مشارکت منفی را در کنار مشارکت مثبت به مثابه شیو ه ای از حضور آموخته باشد.

همچنین ، مدتی پیش با یکی از طراحان بیانیه درخواست رفراندوم گفتگو می کردم . وی با انتخابات و مشارکت در آن مخالفت می کرد اما در برابر این پرسش که چه باید کرد؟ و اینکه در جامعه ای که خارج نشینانش ( با وجود امنیت و عدم حضور در ایران ) حاضر به امضاء بیانیه رفراندوم نیستند چگونه راهکارهای فوق را بعنوان بدیلی برای انتخابات معرفی می کند؟ تنها سکوت کرد.

من طرفدار شرکت در انتخابات هستم نه به این خاطر که ده ها دلیل برای آن داشته باشم؟ یا اینکه آن را راهکاری برای پیروزی بر اقتدارگرایی بطور کامل می بینم ؟ من در انتخابات شرکت می کنم زیرا :

1- در  حال حاضر بیشترین تناسب را با روحیه حاکم بر جامعه ایرانی دارد. این عین واقع گرایی است که بپذیریم جامعه ما حاضر به پرداخت هزینه های بسیار ( حتی در حد امضاء یک بیانیه) نیست .

جامعه ایرانی بسوی واقع گرایی حرکت می کند. این جامعه درک کرده است که انقلابی پرشکوه تر از انقلاب بهمن 57 تکرار پذیر نخواهد بود. اگر سرنوشت این انقلاب شورانگیز وضعیت موجود باشد هرگونه حرکتی برای جانشینی یک مدل آرمانی به جای وضعیت فعلی دور از واقع گرایی سیاسی و تجربه تاریخی است.

2- اگر انقلاب حضور عیان مردم در عرصه عمومی است اما در حال حاضر ، مردم ایران هنوز علاقه مند هستند بطور بی نشان و با افکندن رای مخفی ، حضور خود را اعلام کنند و شرکت در انتخابات بهترین شیوه اعلام حضور در عین اختفاء است . بی دلیل نیست که با وجود هشت سال از حرکت اصلاحی مشارکت مردم در نهادهای مدنی (مانند عضویت در احزاب ) که نشانه ظهور عیان آنها است در سطح پایینی است.

3- شرکت در انتخابات تبدیل به اسطوره و سنتی سیاسی شده است که به سادگی قابل زدودن از فرهنگ سیاسی عمومی نیست لذا ، واقع بینانه نیست که ما در برابر آن بایستیم . استفاده بهنجار از این شیوه حضور و مشارکت مردم در عین تعدیل آن بهترین روش برخورد با این سنت می باشد.

پس واقع گرایانه است به جای اینکه در مورد مطلوبیت یا عدم مطلوبیت (مطلق ) شرکت در انتخابات صحبت کنیم در مورد نحوه حداکثر سازی منافع شرکت در  انتخابات یا حداقل سازی شرهای موجود در این گزینه برای توسعه سیاسی و اجتماعی ایران با هم به گفتگو بنشینیم.