انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری در راه است. و سیاستمداران واستراتژیست های جناح های سیاسی و گروه های درون و بیرون حاکمیت درصدد طراحی بهترین شیوه برخورد با مساله می باشند.

طراحی استراتژی ها و تاکتیک های سیاسی در رابطه با انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری بدون درک معنای کنش های جمعی ناتمام و نافرجام است. اما آیا انتخابات در ایران ، صرفا" به  فعالیت عقلانی جمعی قابل فروکاستن می باشد یا اینکه می تواند معنایی اسطوره ایی نیز به آن بخشید ؟

•  کنش عقلانی :

عقل مدرن ریشه در اندیشه دکارت و کانت دارد. دکارت با جمله معروف « من می اندیشم پس هستم » زمینه ساز تولد انسان به مثابه سوژه ((Subject  را فراهم نمود. کانت با بسط معرفت شناسی، هویت جدیدی از انسان ارائه کرد که در آن عقل به محور هویت فرد تبدیل شد و سایر وجوه انسانی همچون عاطفه و احساس به مثابه امور پست مورد طرد قرار گرفت. در این برداشت از هویت انسانی ، مَن ، تنها اشاره به جنبه عقلانی بشر دارد.

اما تلاش کانت برای ایجاد ریشه همسانی میان هویت « من / خود » با « سوژه یا عقل » ریشه در منطق اینهمانی دارد. منطق اینهمانی  که ریشه در سنت ارسطویی و متافیزیک حاکم بر فلسفه غرب دارد با استفاده از سه قانون اینهمانی یعنی « هر چیزی همان است که هست»،قانون  امتناع تناقض  یعنی « هیچ چیزی نمی تواند هم باشد و هم نباشد» و قانون طرد  شق ثالث یعنی « هر چیزی باید باشد یا نباشد» انسجام منطقی را به اندیشه می بخشد و بطور ضمنی وجود واقعیتی ذاتی و یک خاستگاه را برای معرفت هویدا می کند.

پایداری و انسجام منطقی معرفت نیازمند وجود یک خاستگاه بسیط (فارغ از تناقض)،همگن (از یک جوهر) و با خود اینهمان (پیش خود حاضر) است.

منطق اینهانی مستلزم طرد ویژگی هایی همچون پیچیدگی ،ابهام ، تفاوت و تکثر هستند که تداعی کننده «ناخالصی» است. [1]

لذا، کانت با پذیرش منطق فوق نمی تواند هویت انسانی را بر مجموعه مرکب ( عقل واحساس ) قرار دهد. هویت و حقیقت باید به یک خاستگاه بسیط و خالص ( نه مرکب ) ارجاع شوند.

در چارچوب منطق اینهمانی و متافیزیک برخاسته آن ، ماموریت انسان به مثابه سوژه حرکت از پیچیدگی ، ابهام و تکثر به سادگی ، خلوص و یگانگی می باشد.

لذا، شعار کانت در تعریف روشنگری اسطوره زدایی و قدسی زدایی ( که سمبل ابهام ، چندگانگی ، احساس هستند ) از طبیعت و زندگی می باشد تا زمینه گسترش عقلانت در جهان انسانی فراهم گردد و کنش انسانی ماهیتی عقلانی کسب نماید.

• کنش  اسطوره ای:

اما آیا انسان به مثابه سوژه ( موجود عاقل ) برداشتی کامل از هویت انسانی است؟در تقابل با رویکرد دکارتی - کانتی ، شاهد ظهور افکار جدیدی هستیم که برانداختن برداشت فوق را اراده کرده بودند. نیچه با بازگشت به سنت یونانی ماقبل سقراطی – افلاطونی درصدد بود که زمینه بازگشت اسطوره را فراهم نماید.

نیچه ، مفهوم کانتی از هویت ر ا برداشتی ناقص و فروکاهند از انسان می داند. از دیدگاه وی پذیرش انسان به مثابه موجود عاقل ، به معنای نفی وجوه مختلف زندگی برای کسب انسجام و یکپارچگی است اما ، « زندگی تقلیل ناپذیر بوده تمامیتی از تفاوت ها است و نه نوعی اینهمانی ( وهمسانی )». [2]

نیچه به جای دعوت ما به همسانی ، یکپارچگی ، کلیت ، وحدت و حقیقت که در مفهوم انسان به مثابه سوژه انباشته بود خواهان دگرسانی ، تفاوت، چندگانی ،تکثر و جانشینی تفسیر به جای حقیقت بود.

اما برداشت فوق تنها در اسطوره قابل تحقق بود. برداشت اسطوره ی از کنش های انسانی ، دیگر صرفا" «از فراگردهاي عقلي  ناشي نمي شود بلکه از عواطف عميق بشر سر بر مي کشد . اما ، اسطوره را نمي توان عاطفه ي محض توصيف کرد ؛ زيرا که اسطوره ، بيان عاطفه است . بيان يک احساس ،  خود آن احساس نيست . اسطوره ، عاطفه اي است که به تصوير مبدل شده است ».[3]

منظور از تصویر شدن عاطفه بیان آن به صورت سمبلیک است . در واقع ، ویژگی ممتاز بشر نسبت به حیوانات این است که علاوه بر زبان جسمانی ، واجد زبان سمبلیک می باشد که با استفاده از نشانه ها گفتاری به انتقال عواطف و احساسات خود همت می گمارد.

بیان سمبلیک از یک سو باعث برون ریزی عواطف انسانی می گردد . و از سوی دیگر با یکپارچه کردن این احساسات پراکنده آن را در چارچوب مفاهیم ، متمرکز می کند.

اسطوره تجربه بشر بوده محصول فرافکنی احساسات ، ترس ها ، شادی ها و دغدغه های روزمره اجتماعی نوع بشر است. اسطوره واجد چندگانگی و ابهام می باشد و حامل معانی گسترده و متفاوت است که انسان ها در طی زندگی خود در آن به ودیعه گذاشته اند. درک معنای اسطوره در چارچوب برداشت عقلانی ممکن نیست زیرا ، اسطوره بیان زندگی است. و زندگی کلیتی یکپارچه ، اینهمان و یگانه نیست بلکه مجموعه ای از تفاوت ها ، احساس ها و کنش های نا آگاهانه و آگاهانه می باشد.