انسدادهای سیاسی واجتماعی معمولا" واکنش خود را بر کارگزاران فکری و فرهنگی  منتقل کرده پرسش از ماهیت و نقش ایشان را به محور بحث تبدیل می کند . نقادی موضع و نقش روشنفکران نیز از سنخ اینگونه مباحث است که در امتداد بحران های اجتماعی – سیاسی کنونی ایران فضای مجازی را درنوردیده است.

احساس می شود پرسش از روشنفکری نیازمند تعیین موضع نسبت به  مفهوم خودمختاری / ساختار می باشد.اعتقاد به خودمختاری نوع بشر بدان معناست که ما واجد عقل ناب و رها از آنچیزی می باشیم که در مکاتب ساختار گرا ، بعنوان عناصر ساختی شمرده می شود.

با فرض اعتقاد به عقل رها از هر زمینه ، روشنفکر تبدیل به « نقادی اجتماع » می شود که از یک سو سنت های مرسوم را مورد نقادی قرار داده در مورد عاقلانه یا خرافه بودن آنها نظر می دهد. ار سوی دیگر ،کنش صحیح را می نماید.در چنین موضعی – به قول نیچه -  روشنفکران و فیلسوفان ، جایگاه کشیشان و روحانیون را اشغال کرده عملا" به وظیفه شناسایی حلال و حرام ،به مردم و توصیه در مورد عمل صحیح می پردازند. کشیشان نیز مانند روشنفکران با ادعای اتصال به وحی و کلام الهی که فراتر از هر گونه عناصر دل خواسته ، انسانی و تاریخی می باشد موضع برتر خود را در برابر اجتماع توجیه می کنند. امری که روشنفکر با استعلاء و فراتربردن عقل از هر گونه تاثیر پذیری از عناصر فرهنگی و سنت های مرسوم ممکن می سازد.

در صورتی که ما فرض خودمختاری نوع بشر و وجود عقل ناب را زیر سئوال ببریم و عقلانیت انسانی را گرفتار در عناصر فرهنگی ، سنت های اجتماعی و یا مفهوم ضمیر ناخودآگاه بدانیم در اینصورت ، مفهوم روشنفکری و جایگاه آرمانی آن زیر سئوال خواهد رفت. روشنفکر همانند سایر مردم ، خود در درون سنت های اجتماعی و فرهنگی زیسته و بالیده است. مفاهیمی که بکار می برد از ساختارهای زبانی گزینش می کند که محصول فرآیندی تاریخی و امری اجتماعی است.و منعکس کننده بسیاری از عناصری است که فراتر از فرد به اندیشه های وی شکل می دهد صدق و کذب را تعیین می کند.

در اینصورت ، روشنفکر بیش از هر چیز مدافع گشودگی و خلاقیت است که سنت ها و روایت های کلان اندیشه گی فرصت عمل آزاد و خلاق را از افراد می ستاند. روشنفکر ، بازیگوشی است که با نمایش ناسازه های موجود در متن ها و روایت های کلان ، ریزش هارمونی و نظم شکل دهنده متن را تقاضا می کند. بعبارت دیگر، روشنفکر ، با نمایش تضادهای موجود در هر متن و سنتی ، زمینه چندپاره شدن و واسازی  آنها را فراهم می سازد. این گسل های و ترک های پیش آمده در روایت ها و متن های کلان ، امکان خلاقیت و عمل آزاد را فراهم می سازد. دغدغه روشنفکر ، نه توصیه این یا آن عمل یا دفاع از یک ایدئولوژی سیاسی در برابر دیگر ایدئولوژی ها به عنوان مبنای عقلانی و مطلوب برای زندگی بلکه اعطای فرصت به خود ودیگران برای رهایی از سلطه و هژمونی می باشد که روایت های کلان و ایدئولوژی ها فراهم می سازند.