مهدی کاظمی ( تحلیل های روزانه )

جهانی شدن و آینده ایران

tahlilrozane — Fri, 20 Apr 2007 22:33:18 GMT

چند مدتی بود که ننوشتم و اینرسی ننوشتن دارد بر من غالب می شود.برای همین سعی کردم مطلبی درخور فراهم سازم. مسأله جهانی شدن و آینده سیاست ورزی ایرانیان دغدغهای است، که امروز اکثر افراد درگیر در حوزه سیاست را به خود مشغول کردهاست.

جهانی شدن که با مظاهری همچون گسترش رسانه های ماهواره ای ، اینترنت ، گسترش تجارت جهانی ، ظهور نهادهای فراملی ، توسعه فعالیت های مدنی فراتر از حوزه دولت ملی ظهور یافته است، بطور مشخص دو تأثیر را بر وضعیت دولت های ملی به همراه داشته است .

در مرحله اول، امکان خودمختاری دولت ها را در حیطه مرزهای داخلی محدود کرده است . تقویت فعالیت های نهادهای فراملی همچون سازمان ملل، سازمان تجارت جهانی ، دادگاه جنایت کاران جنگی و ... باعث شده است ، که بسیاری از موضوعاتی که در گذشته در حیطه اختیارات دولت های ملی تلقی می شد، امروزه به امری مشترک بین دول و در نتیجه ماهیتی جهانی یابد.

نکته دوم ، عبارت است از اینکه ، جهانی شدن بر شکل حکومت ها تأثیر گذاشته، دموکراسی به وجه غالب در جهان در حال تبدیل شدن است، به نحوی که تعداد کشورهای فاقد نظام دموکراتیک هر روز در حال کاهش بیشتر است.

این تحولات در بطن خود واجد محدودیت ها و فرصت های جدید می باشد.با محدود شدن خودمختاری دولت – ملت ها، نیاز به همگونی با استانداردهای مشترک جهانی همچون منشور حقوق بشر و پذیرش حکمیت نهادهای فراملی هر روز بیشتر شده است و ما را با تبعات الزام آوری روبرو می سازد که عدم پذیرش آن به معنای پذیرش انزوای خود خواسته و از دست دادن فرصت های همکاری مشترک می باشد.

از سوی دیگر، جهانی شدن با توسعه فرصت های اقتصادی و ایجاد امکان دسترسی به بازارهای کشورهای غنی می تواند، به رشد بیشتر کشورهای در حال توسعه همانند ایران یاری رساند. همچنین، به ایجاد امکان جذب سرمایه های خارجی و تکنولوژی بیانجامد.

آنچه در این میان حائز اهمیت است، ورود به جامعه جهانی از گذرگاه همکاری های منطقه ای می گذرد. بسیاری از کشورهای در حال توسعه با سازمان دهی چنین همکاری هایی فرصت چانه زنی را در عرصه جهانی کسب می نمایند.

درحالی که در کلام رهبران سیاسی ایران از ضرورت توسعه اقتصادی سخن به میان می آید،اما کمتر به ضرورت های آن پرداخته می شود. بدون شک ، انزوای ایران و ایجاد فضای ترس و بیم در میان همسایگان ایران که توسط قدرت های بزرگ در مورد ایران اعمال می شود، امکان فرصت جویی را در گام های اولیه از ما سلب می کند.

شکستن این فضای سیاسی بیش از هرچیز در اختیار ما می باشد. اگر ما از چشم انداز توسعه 20 ساله سخن می گوییم ، ضرورتا" این بدان معنا است ، که استراتژی بزرگ کشور، اولویت توسعه بالاخص توسعه اقتصادی می باشد و چنین حقی بر هر حق دیگر ارجحیت و اولویت دارد.

صدام رفت، اما او هنوز در میان ماست !

tahlilrozane — Sat, 30 Dec 2006 20:48:18 GMT

صدام نیز به سرنوشت ابدی خود دچار شد، یعنی مرگ.و مانند هر رفتنی، جائی را خالی کرد.گرچه صدام در این اواخر جای زیادی اشغال نکرده بود اما، نام و عنوان صدام برخلاف جسم وی ، هنوز ذهن های بسیاری را به خود مشغول کردهاست. دوستان و دشمنانش ، هر کدام به نحوی اسیر اویند. هیبت و خشونت وی ، یارانش را هدایت می کند، و دشمنانش نیز، از زخم خنجر او دچار کین و نفرت.رهایی از صدام، رهایی از چنین وضع بغرنجی است؛رهایی از صدام ،رهایی از نفرت ورزی نسبت به او نیز هست . صدام رفت و دیگر هیچ انسان دیگری را نخواهد کشت، اما من نگرانم که حضور صدام در ذهن های ما ، استمرار یابد و عشق و نفرت حاصل از چنین کینی ، به جنایت ورزی خود ادامه دهد.

هلهله و شادی برای مرگ دیکتاتورها می تواند اندکی از تنش ها و نفرت های ما را فرونشاند، اما ترسم ازآن است ما گرفتار توهم شویم. اگر نخواهم مسئولیت فردی را منکرشوم ، احساس می کنم چنین هلهله و شادی تنها نفی چیزی است که از خود ما برآمده است.و نادیده انگاشتن مسئولیتی بوده که اجتماع در آفرینش چنین موجوداتی داشته است.

اگر، ظهور دیکتاتورها و جنایتکاران محصول اراده فردی بود، باید بعد از ظهور چنگیز،هیتلر و استالین ها ، جماعت بشری که اکنون در حال بزم شادی هستند، می توانستنددرمقابل ایشان بأیستند وبگویند، بس است . اما، تاریخ گواه می دهد که هیچگاه کسی از تاریخ عبرت نگرفته است، و بسیاری از ملت ها در ادوار مختلف در پناه چنین رهبرانی جنایت های بسیار کردهاند.گرچه، در تاریخ هم نوشته شده است که ملت ها چگونه برای مرگ این جنایتکاران جشن و شادی برپاکرده اند.مرگ صدام، شاید تنها اندیشیدن به چنین وضعیتی را به ما یادآوری می کند.

پوپر ِ محافظه کار و اکبر گنجی

tahlilrozane — Sun, 29 Oct 2006 22:07:18 GMT

شنیدن اینکه ، پوپر متفکری محافظه کار است در فضای فکری ایرانی اندکی عجیب است چون طرفداران پوپر در ایران معمولا" مخالفان جدی محافظه کاری شناخته می شوند. اما، پوپر به چه معنا محافظه کار است؟ بطور کلی بعنوان پوپر مدافع اندیشه آزادی سیاسی و رقابت آزاد ، نظریه پرداز مهندسی اجتماعی تدریجی ( جزء به جزء ) ، مدافع جامعه باز ، و مخالف تاریخ گرایی و هرگونه ایدئولوژی انقلابی و یوتوپیایی شناخته می شود. دفاع پوپر از مهندسی اجتماعی و جامعه باز با دو اصل معرفت شناسی پوپر یعنی « ابطال پذیری » و « عقل گرایی انتقادی » می باشد.

مبانی معرفت شناسی :

اما، معنای اصل ابطال پذیری و عقل گرایی انتقادی در نزد پوپر چیست ؟ اصل « ابطال پذیری » که در نقد رویکرد « پوزیتیویستی اثباتی» مطرح شده است بیان کننده این نکته است که علمیت نظریه ها و قاعدهای علمی نه در اثبات پذیری آن بلکه در امکان « ابطال » نظریه ها منعکس است . در اینصورت نظریه های علمی چنان باید تنظیم گردند که به سهولت قابل انتقاد و ابطال باشند. در این رویکرد ، روند پیشرفت علم ، محصول آزمون و خطا ، و رد و نقد آن می باشد و ابطال پذیری فصل ممیز نظریات تجربی از غیر تجربی ، و ملاک تشخیص علم از شبه علم است. این رو ، رشد علم محصول حذف خطا می باشد پس علم کامل و تکامل ناپذیر وجود ندارد . علم از نقد وابطال حاصل می شود.خصلت آزمون و خطایی علم و ضرورت نقادی نظریه های علمی بیان کننده مبنای دوم معرفت شناسی پوپر یعنی ، عقل گرایی انتقادی است که اساس رشد علم از نظر پوپر می باشد. نظریه معرفت شناسی پوپر ، که با نقد عقل عصر روشنگری مبنی بر امکان شناخت امور گره خورده است او را به محافظه کاران نزدیک می سازد . در نتیجه ، برداشت انتقادی پوپر از عقل جدید در نظریه سیاسی محافظه کاران و ضد انقلابی او منعکس می گردد.

مبانی سیاسی :

با توجه ، به دو اصل ابطال پذیری و عقل گرایی انتقادی است که می توان به فهم نظریه های سیاسی پوپر دست یافت . در صورتی که رشد علم امری تدریجی می باشد و « امکان شناخت کل وجود ندارد » نظریه های سیاسی که طرحی کلی برای مهندسی اجتماعی ارائه می کند غیر علمی هستند لذا، دیدگاه های افلاطون ، هگل و مارکس به خاطر کلگرا بودن مورد انتقاد پوپر قرار می گیرند. از نظر پوپر ، نظریه بازسازی کلی و سراسری جامعه بنا به ماهیت معرفت بشری اصولا" میسر نیست و با امکانات ذهن بشری تناسب ندارد . براین اساس، مهندسی اجتماعی کل گرا مبتنی بر حدس است در حالی که مهندسی اجتماعی تدریجی باید شرایط ضروری از لحاظ تجربی را در نظر گیرد. از نظر پوپر ، مهندسی اجتماعی کل گرا ، نقض غرض است . زمانی که برای بازسازی کلی جامعه اقدام می شود با مخالفت های گسترده روبه رو می شود . بعلاوه، حصول به چنین اهدافی دیریاب است بنابراین ، طرفداران مهندسی اجتماعی در برابر اعتراضات یا باید سکوت پیشه کنند یا اینکه حکومت ماهیتی اقتدارگرایانه می یابد و مجبور می شود هرگونه انتقاد و مخالفتی را سرکوب کند. این در حالی است که مهندسی تدریجی مبتنی بر روش حذف خطا نیازمند جامعه باز است که در آن « عقل گرایی انتقادی » تشویق گردد. زیرا، همان گونه که حذف خطا و پیشرفت در حوزه علم نیازمند نقد مستمر است در حل مسائل اجتماعی نیز ، ما نیازمند جامعه ای هستیم که در آن امکان ارائه راه حل های گوناگون و نقادی آنها و ایجاد تغییر اجتماعی براساس آنها می باشد. این رویکرد مهندسی تدریجی تنها در جامعه باز که مبتنی بر دموکراسی باشد ممکن است . در دموکراسی است که فرصت بحث وا نتقاد ارائه می شود و بنابراین ، تصمیمات سیاسی مورد آزمایش قرار گرفته نارسایی و معایب آنها مشخص می شود.

تبعات اندیشه سیاسی :

پوپر با تاکیدی که بر « عدم امکان شناخت کل » می دهد و از فرآیندهای تدریجی سخن می گوید به هواداران جامعه باز هشدار می دهد که از ارائه طرحی های کلان اصلاحی که بیش از هرچیز آکنده از آرزوها بوده کمتر بر شرایط تجربی و واقعیات استوار است خوداری کنند. چنین برداشت هایی انتزاعی و وهمی بوده به جای اصلاح به رشد خشونت و درگیری اجتماعی می انجامد . در اینصورت ، آرزوی پروردن جامعه آرمانی با انتشار نوشته هایی همچون « مانیفست » کاری توهمی و ایدئولوژیک است که بیش از هرچیز با آرزو ها هم آغوش است تا واقعیت سفت و سخت. آرزوی اکبر گنجی برای اصلاح نظام سیاسی ، پیشنهادات او برای نظام تربیتی مطلوب ، دغدغه او برای حفظ محیط زیست ، نگرانی او از وضعیت زنان و راهکارهای او ، ازجنبه اخلاقی ستایش آمیزاست اما، از دیدگاه پوپر نه تنها به بهبود اوضاع کمک نمی کند بلکه به خشونت اجتماعی دامن می زند زیرا، طرفداران چنین ایده هایی راهی جزء انقلاب و براندازی ندارند و این به معنای مخالفت گسترده نظام سیاسی و سایر طبقات اجتماعی در برابر آن است . درواقع ، « جمهوری تمام عیار » ، شکل جدیدی از ایده مارکسی « جامعه بی طبقه » است که در آخر تاریخ تحقق خواهد یافت و از دل آن تنها انقلاب و خشونت می طراود . اما، برای امروز و کنش سیاسی ما سخن عملی جدی ندارد.

با تذکر به این نکته ، این ایده ها از نطر انتقادی و اخلاقی قابل توجه می باشند، جامعهای که چنین ایده هایی را در عرصه عملی جدی بگیرد بیش از آنکه بتواند فرهنگ جامعه باز را پذیرا باشد خود را آماده کارزا می سازد. همچنین، یاس و ناآمیدی اجتماعی ، محصول نگاه های انتزاعی و کلان به اجتماع می باشد که در دل خود بیش از هرچیز دارای ابعاد خیالی و وهمی است . زمانی که کنش گران سیاسی ، در عرصه اجتماعی با واقعیت های متفاوتی روبرو می شوند که دیدگاه های ذهنی آنها را به چالش می کشد پناه بردان به دلبستگی های ذهنی عامل یأس و ناامیدی بوده به انکار جامعه و ظرفیت های اصلاحی آن می انجامد.

نمونه تاریخی از چنین طرح های اصلاحی کل گرا، پروژه های مدرنیزاسیون دوره رضا شاه می باشد که در آن سعی گردید با ایجاد تغییرات گسترده در فرهنگ اجتماعی ، راهی به تجددگشوده گردد اما، نه تنها به عمق بخشیدن به تجدد منجر نشد بلکه در نهایت ، با انقلاب بهمن 57 به پایان رسید. شکستن زنجیره ، انقلاب و مقاومت ، نیازمند دست شستن از آرزوهای تغییر سریع اجتماعی و امید بستن به اصلاح تدریجی می باشد که دیدگاه پوپر است. در اینصورت ، بیش از هرچیز باید بر دو عنصر « رفتار » و « تجربه » تاکید شود. اصلاح تدریجی ، پروژه اصلاح رفتار می باشد بنابراین ، به جای ورود به منازعات فکری گسترده که بیش از هرچیز نیازش در سطح آکادمیک و علمی احساس می شود کنش سیاسی ، بر رفتارهای سیاسی ( خاص ) و امکان های موجود برای اصلاح آنها متمرکز است. اصلاح رفتار ، نیز بدون مدد جستن از « تجربه » ممکن نیست. تجربه ، تجربه تاریخی ایرانیان در دوره یک صد ساله تجدد می باشد که ضرورت بازخوانی پیوسته آن و تقویت حافظه تاریخی ایرانیان بیش از هرچیز احساس می گردد. در نهایت اینکه ، با وجودی که بر اصلاح تدریجی تاکید می ورزم اما، بیان این نکته ضروری است که با گسترش رسانه ها و انتشار حجم وسیعی از اطلاعات دیداری ، شنیداری و تصویری ، شکاف موجود میان وضع فعلی و وضع مطلوب ، چنان تنش آمیز می گردد که تقاضای « تعهد به اصلاح تدریجی » خود به یک آرزو و دیدگاه وهمی و انتزاعی تبدیل می گردد.

سازش پذیری به مثابه فضیلت

tahlilrozane — Sun, 17 Sep 2006 11:40:26 GMT

در اوایل انقلاب ، دو پیش نویس قانون اساسی تدوین گردید . پیش نویس اول که توسط یک گروه از حقوق دانان تهیه شده بود و پیش نویس دوم که بعداز اصلاح پیش نویس اول و با تغییرات به نسبت زیاد ، توسط مجلس خبرگان تهیه گردید.

زمانی که پیش نویس اولیه قانون اساسی تهیه شد امام خمینی اصرار داشت هر چه سریعتر به رای عمومی گذاشته شود اما، مهندس بازرگان با رای گیری مخالفت کرد و خواهان تشکیل مجلس موسسان برای بررسی پیس نویس گردید. آنچه نیروهای لیبرال و سکولار را به این تصمیم سوق داد وجود اصلی در قانون اساسی پیشنهادی بود که همانند قانون مشروطیت ، هیاتی را برای بررسی مصوبات مجلس پیش بینی کرده بود .اعضای این هیات شامل هفت حقوقدان و پنج فقیه بود که وظیفه بررسی شرعی بودن وانطباق مصوبات مجلس با قانون اساسی را برعهده داشتند .

طرفداران بازرگان و دیگر نیروهای اپوزیسیون انتظار داشتند که با تشکیل مجلس موسسان ، این اصل نیز مورد بازنگری قرار گیرد . اما، برخلاف انتظار ، با مخالفت امام با تشکیل مجلس موسسان با تعداد زیادی نماینده منتخب ، مجلس خبرگان تشکیل شد که در آن روحانیون مخالف بازرگان دارای اکثریت بودند و نه تنها در اصل نظارت فقها بازنگری صورت نگرفت بلکه اصول جدیدی نیز به آن اضافه گردید که اختیارات بیشتری به روحانیون در اداره حکومت داد.

به گذشته دورتر بازگردیم . مصدق می خواست تمامیت نفت را ملی کند لذا، از دادن سهم کمی به انگلیسی ها و آمریکایی ها در برابر بدست آوردن بخش عمده ای از درآمد ملی خوداری کرد و آنچه شد که می دانیم. نفت حدود 30 سال دربست در اختیار آمریکا قرار گرفت و جامعه متحمل هزینه های بسیار گردید.

بازرگان می خواست با رجوع به مردم ، نهاد روحانیت را از عرصه عمومی براند و مصدق امیدوار بود در پس شعار استقلال ملی ، انگلیس را از تمامی سرمایه گذاری های سیاسی و اقتصادی که در ایران انجام داده بود بطور کامل محروم سازد.

آنچه در کنش هر دو سیاستمدار غائب بود سازش پذیری است. در ادبیات ایران کاربرد واژگانی همچون اصلاح طلب سازش کار ، خائن سازش کار و ... بسیار معمول است و سازش ناپذیری به عنوان یک فضیلت شناخته می شود.

در فضای جامعه ما که در روح ارتباطات فردی واجتماعی در سطح سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی ، سازش ناپذیری بعنوان یک اصل غیر قابل خدشه مطرح است ترویج « سازش پذیری به مثابه یک فضیلت » ، امری ضروری است. فضیلتی که نه تنها در حوزه سیاست، کارساز برای رفع مشکلات و موانع سیاسی است بلکه در زندگی روزمره کاربردی بسیار بیشتر دارد .

اگر بدنبال تمامیت خواهی هستیم نباید آن را صرفا" در حوزه سیاست و نوع خاصی از کنش جستجو کنیم بلکه هر جا که صدای بلند درود بر سازش ناپذیر بلند است یافتن تمامت خواهان از هر جنس و دسته ای آسان است .

سیاست را نباید جدی گرفت!

tahlilrozane — Sat, 29 Jul 2006 20:04:34 GMT

از مشروطه تاکنون ، حوزه سیاست مهم ترین پایگاه کنش روشنفکران ایرانی بوده است. روشنفکری در غرب ، با سیاست ورزی ظهور یافت . سیاست ورزی تلاش برای عملی سازی آرمان هایی بود که در اندیشه های اخلاقی ماقبل عصر روشنگری وجود داشت .

امید به تحول و پیشرفت از طریق عمل سیاسی و تغییرات اجتماعی باعث گردیده است که در جوامعی مانند ایران، شاهد بی توجهی به عناصر زیرین تحول ساز جوامع غربی باشیم. همچنین ،اهمیت یابی سیاست در ایران ، باعث نوعی ساده انگاری در تفکر اندیشه ورزان ایرانی گشته است . ساده انگاری که در امید آنها به ایجاد پیشرفت در جامعه از طریق تغییرات سیاسی نهفته است.

پرسش از چرایی شکست جنبش های سیاسی در ایران ، در حال تبدیل شدن به پرسشی دیرین است . در حالی که می توان با وارونه سازی پرسش ، به طرح این ایده پرداخت که ما براساس کدامین امید و امکان ، آرزوی تحول و پیشرفت جامعه ایرانی از طریق عمل سیاسی را داریم؟

اصلاحات در وقت اضافه

tahlilrozane — Tue, 11 Jul 2006 18:00:51 GMT

همیشه اصلاحات در ایران در وقت اضافه صورت گرفته است و بیشتر مواقع نیز مرده بدنیا آمده . بخشنامه اخیر در رابطه با واگذاری بخش عمده ای از واحدهای اقتصادی دولتی به بخش خصوصی ، نمونه ای از این اصلاحات دروقت اضافه است. واقعیت این است که در ارکان سیاسی و اجتماعی ایران ، نهادهای عمومی و خصوصی تعلل و مقاومت در برایر انتخاب معقول ترین راهکارها همیشه دیده می شود. سیاست اتخاذ شده ، از سال های دور و از دوره اول ریاست جمهوری خاتمی مطرح بود و فرصت های زیادی برای جلب مشارکت و فروش واحدها به بخش خصوصی وجود داشت ولیکن نظام تصمیم گیری در ایران به علت چرخه پیچیده موجود در آن که بر چانه زنی های طیف های مختلف و مهارهای متقابل نهادی مبتنی است مانع اصلاحات سریع اقتصادی بود. این پدیده در حوزه های سیاسی و فرهنگی نیز مشاهد می شود و در بیشتر مواقع ، در بدترین شرایط تن به انجام اصلاحات داده می شود در حالی که فرصت های مطلوب از دست رفته است.

دنیای امروز و - شاید - آینده ، برمحور توسعه یافتگی ، درجه ای از سکولاریزاسیون و لیبرالیسم مبتنی است و همه نظام های اجتماعی و سیاسی ناچار به پذیرش آن هستند.لذا، شاهد هستیم که در ارزشی ترین دولت بعد از انقلاب ( به ادعای هوادارانش ) ، به سادگی در موضوعات ظاهرا" مذهبی ، تصمیمات مبتنی بر مصلحت گرفته می شود و عقل مصلحت اندیش جانشین رویکرد دینی در سیاست گذاری می گردد که نشانه ای از عرفی شدن می باشد.

توجه به روند نظام های سیاسی از زمان مشروطه تاکنون موید این نکته است که جریان کلی حرکت دولت در ایران بر محور توسعه ، مدرنیزاسیون و گسترش عقلانیت جدید بوده است و با وجودی که در سال های بعد از انقلاب تلاش شد روند فوق تغییر یابد اما، در عمل نه تنها شاهد عقب نشینی اندیشه مدرن درجامعه نبودیم بلکه شاهد عمیق تر شدن آن از طریق رسوخ این اندیشه در لایه های سنتی تر اجتماع ایرانی و ایجاد تکثر در نهادهای حافظ سنت می باشیم.همچنین، نظام سیاسی کنونی کارآمدی در اداره اقتصادی جامعه ، موفقیت های علمی و کسب قدرت ملی را بهترین راه برای حفظ مشروعیت تشخیص داده است و اگر در شعار بر بعضی مواضع ایدئولوژیک پایبند است اما، در عمل ، در سطح یک نظام سیاسی سکولار و مدرن عمل می کند و الزامات چنین دولتی را هر چند در وقت اضافه و با اکراه می پذیرد.

معرفي كتاب : عرفان ، ذهن و آگاهي

tahlilrozane — Sat, 03 Jun 2006 04:32:51 GMT

«عرفان، ذهن ، آگاهی» کتابی است که توسط دانشگاه مفید منتشر شده است . ایده اصلی کتاب نقد ساخت گرایی و بررسی امکان تجربه ای غیر مادی است . با توجه به گسترش دیدگاه های ساخت گرا و گفتمانی که فرد در زمینه مادی گرفتار می سازد رویکرد فوق در بررسی و نقد این رویکرد مفید می باشد. فرصتی دست داد که خلاصه ای به نسبت جامع از کتاب تهیه گردد به این امید که برای خوانندگان مفید واقع شود.

کتاب «عرفان، ذهن ، آگاهی» نوشته رابرت کی.سی.فورمن ترجمه سیدعطاءالله انزلی به بررسی و نقادی دیدگاه ساختارگرایان در مورد تجربه های عرفانی می پردازد. کتاب از سه بخش تشکیل شده است که جمعا" دارای 9 فصل می باشد.

فصل اول، تحت عنوان « عرفا و ساخت گرایان » به مثابه تمهیدی جهت ورود به بحث بوده مولف سعی دارد با تشریح پرسش های و مفاهیم اصلی خطوط کلی تشکیل دهنده فصول آینده را تشریح نماید.پرسش های مطرح درباب عرفان عبارت است از اینکه :« چه چیزی،یا چه کسی ( یا شاید کس خاصی ) منشأ عرفان است؟ عرفان بر چه امری دلالت دارد؟ از کجا سرچشمه می گیرد؟ آیا عرفان تجربه ای معتبر از چیزی واقعی است یا یک خود فریبی محترم؟ یا ترکیبی از همه اینها؟ آیا عارفان نادانان به خداوند هستند یا نادانی صِرف؟».

اعتراض بي ثمر

tahlilrozane — Wed, 31 May 2006 04:29:18 GMT

چند دوست قمي ما (+ ، + ، + ) يكسالي است كه گرفتار پرونده سياسي در دادگاه هاي قم هستند و فريد مدرسي هم گل سرسبد اين دوستان است كه يكسالي رو بايد در زندان به سر ببرد. واقعيت اينه كه شنيدن اين خبر چندان من رو متعجب نكرد و حتي احساسات من رو برنيانگيخت . نه به خاطر دشمني با فريد بلكه شرايط امروز جامعه به نحوي شده كه اعتراض بي ثمر است ويا حس مي كني بايد كاري بيش از اعتراض انجام داد . وقتي ، زينب خانم ، از دوستان خواستند كه حداقل درخواست تعويق حكم را در وبلاگ قرار دهند ديگه نشد سكوت كنيم گرچه اميدي به اعتراض نيست.

سالمرگ دوم خرداد!

tahlilrozane — Mon, 22 May 2006 04:51:18 GMT

سالگرد دوم خرداد نزدیک است و مرثیه خوانی برای آن شاید ضروری و لازم . مرثیه ، اعلام پایان یافتن و انهدام است اما،در مسائل اجتماعی که فراتر از فردیتِ فردی، استمرار حاکم است مرثیه ، پیام آور حیات مجدد نیز می باشد و چشم انداز آینده را شکل می دهد.

جنبش دوم خرداد بیش از هرچیز ، در مسلخ فقدان نگاه تاریخی ما قربانی شد. جریانات روشنفکری در ایران ، همیشه تحت تاثیر اندیشه های موجود در عصر روشنگری و ایده های مطرح در انقلاب فرانسه بوده اند و کمتر خود را با پرسش هایی تاریخی گرفتار می کنند .

تحلیل تاریخی، تلاش برای فهم امکان های ما برای تحول اجتماعی است . همچنین، تجربیات و محدودیت های موجود در زمینه اجتماعی را برای ما روشن می سازد. در رویکرد تاریخی ، طرح این پرسش ضروری است که " چه میزان ما امکان و اختیار برای تغییر شرایط خود را دارا می باشیم؟".

پاسخ به این سئوال ، مرز توطئه اندیشی و ساده انگاری را با تفکر مداری و پرسش گری روشن می سازد . در صورتی که جواب آری باشد و گذشتگان ، قدرت و اختیار اتخاذ هر موضعی را دارا بودند در آنصورت در پاسخ به این پرسش که چرا دیگران این موضع را اتخاذ نکردند چاره ای جزء پذیرش دوحالت را نخواهیم داشت :

1- یا می پذیریم که آنها ناآگاه و جاهل بودند و ما به تازگی به این آگاهی رسیده ایم .

2- یا اینکه ، موانع و توطئه گرانی وجود داشتند که مانعی برای پیشرفت و آزادی جامعه ما بودند.

این پاسخ ها باعث شده است که دو عارضه مهم در بدنه روشنفکری ایران ظهور یابد که با ماهیت روشنفکری در ایران همراستا است. اولا"، دیالوگ جدی میان ایشان و همعصران و گذشتگان رخ ننماید. زیرا، خود بزرگ بینی و احساس ایستادن در مرکز دانش و آگاهی سبب شده است که آنها با فریاد "یافتم یافتم " ، صرفا" دیگران را به سوی خود فرابخوانند بدون آنکه گامی به سوی آنها بردارند. نگاهی به مقدمه کتاب های روشنفکران ایران نشان می دهد که چگونه آنها در ابتداء نوشتار ، مزد زحمات دیگران را پرداخت می کنند و در مرحله بعد با فروتنی درباره اندیشه خود سخن می گویند.

پاسخ دوم، سبب گردیده است که جنبش های روشنفکری در ایران بیش از هر چیز سیاسی و به عرصه عمومی معطوف باشند. روشنفکری با عنصر تغییر خواهی گره خورده است و تلاش برای تغییر محیط اجتماعی ، اساس روشنفکری است. اما، این بدان معنا نیست که هر تغییری صرفا" از حوزه سیاست حرفه ای و سازوکارهای حکومتی ممکن می گردد. کار روشنفکری ، اندیشه ورزی معطوف به اجتماع است و روشنفکر باید قادر باشد از طریق نوشتار و گفتار خود ، تاثیر بر اندیشه و عمل افراد و نهادهای اجتماعی بگذارد.در صورتی که روشنفکر فاقد چنین امکانی است توسل به قدرت ، ضروری می گردد. تجربه گره خوردن " کار روشنفکری " با " قدرت سیاسی " امر جدیدی نیست . از دوره رضاخان تاکنون، روشنفکران سعی کرده اند با قبضه قدرت ، راه ایران را به سمت تجدد بگشایند اما، آنها همیشه در این رویکرد ناکام بوده اند.

جنبش دوم خرداد نیز تبلور ، ناکامی دوباره است. روشنفکران باید به کتابخانه های خود بازگردند و اراده و خواست تغییر را از طریق اندیشه ورزی و طرح دیدگاه ها پیگیری کنند. مارکس می گفت فلسفه ورزی بس است حال نوبت تغییر است اما، ما چه میزان توانسته ایم اندیشه و فضای زیستی جامعه را از دیدگاه ها و افکار خود آکنده کنیم که زیستن بدون تمنای تغییر غیرممکن و زندگی روزمره به جهنمی زمینی تبدیل گردد؟

زیستن در جهنم

tahlilrozane — Thu, 18 May 2006 05:18:18 GMT

آرزوی زیستن در جهنم عجیب ترین خواهش هاست اما، آرزویی است که در بعضی لحظات شیرین می نماید. حیات و عنصر معنا بخش آن ، دغدغه استمرار و ابدیت، الهام بخش این آرزو ست. لحظاتی که چهره زیباترین همدم خود را نوازش می کنی ؛ وقتی خزانه عشق ورزی گشوده است و گشودگی زندگی و محبت را لمس می کنی پرسش از ماهیت این رویدادها تلخ ترین واقعه ممکن است. آیا این رویدادها و لحظات ، صرف تحولات شیمیایی در بدن دو موجود افکنده شده در این کره خاکی است یا اینکه ، در پس ِ پشت این چهره مادی ، عنصری والا و ابدی حاضر و پابرجاست ؟ نکند ما همچون ربات های مادی تنظیم گشته ایم و در زمان مقرر همچون عنصر زائد به نهانگاه زمین رانده می شویم؟

وقتی لحظاتی تمثیل می شود که در خاک سرد افکنده شده ای و لذت بینایی و آگاهی بر آنچه پرلذت ترین لحظات یعنی حیات ، از تو گرفته شده است شاید تنها آرزو، آگاهی یابی بر واقعه رفته بر خود باشد.در این لحظات ، ترس ابراهیمی بر وجودت رخنه خواهد کرد که آیا ، ابدیت و زندگی دوباره وجود خواهد داشت ؟ در این فضای پرابهام است که زیستن در جهنم ، بر فنا و نیستی اولویت می یابد. زیستن در جهنم گرچه دردناک است اما، از حیات آکنده است و چنین حیاتی در دردناک ترین لحظات خود ، امید بخشش و رهایی را به همراه دارد. جهنم گرچه ، در معنایی در تقابل با بهشت قرار دارد اما، در تقابل با نیستی، بهشت و جهنم حیات را فریاد می زنند.